Warning: count(): Parameter must be an array or an object that implements Countable in /wp-content/plugins/fresh-custom-code/bootstrap/pluginClass.php on line 116

Mitologia babilońska: Pazuzu, demon czy bóg?

W dzisiejszych czasach postać Pazuzu uznawana jest za demona. Nowe badania i odkrycia archeologiczne poddają jednak w wątpliwość to stwierdzenie. Kolejne wyniki uczonych coraz mocniej zmieniają obraz tej tajemniczej istoty i jej roli w sumeryjskiej kulturze nasuwając bardzo istotne pytanie: czy Pazuzu jest w rzeczywistości demonem, jakim przedstawia się go we współczesnej literaturze i kinematografii?

 
Kim jest Pazuzu?

 

Rozważając imię samego Pazuzu, w artykule przedstawione zostaną dwa możliwe tłumaczenia. Pierwszym jest neo-asyryjskie słowo “pa-zu-zu”, wywodzące się prawdopodobnie od aramejskiego “pezoza” czyli “zrobiony z czystego złota” albo “być porywczym/zwinnym”. Imię istoty jest również podobne do babilońskiego słowa “pessu” czyli “zatrzymanie, postój” bądź też, co ciekawe, “skrzat”. To ostatnie jest interesujące o tyle interesujące, że stawia omawianego boga na równi ze złymi skrzatami, pojawiającymi się w religii mezopotamskiej i egipskieji.

Na dalszym etapie rozwoju wiary babilońskiej statuetki przedstawiające Pazuzu często były stawiane w domach w celu ochrony ich mieszkańców przez złymi demonami. Na tych statuetkach miał on skrócone nogi. Pierwotnie postać ta była inaczej obrazowana – pierwsze jego wizerunki pojawiły się w znaleziskach z początku Epoki Żelaza (XIII w. p.n.e.-VI w. p.n.e.). W ikonografii z tamtego okresu postać Pazuzu nijak dało się porównać z karłem. Sugerowałoby to, iż ta postać nosiła początkowo inne imię. Jedno ze źródeł informuje, iż Pazuzu określano również imieniem Zu.

O Pazuzu wiadomo stosunkowo niewiele. Uważano go za syna Hanbi, który okazuje się być jeszcze mniej popularną postacią. Nie ma konkretnych informacji o tym czym włada Hanbi, jednak można zdobyć pewne poszlaki dzięki interpretacji jego imienia. Z języka babilońskiego “hanap/bu” znaczy “być płodnym” lub “być żyjącym w luksusach”.

Jednakowoż w odniesieniu do jego syna takie tłumaczenie imienia nie miałoby większego sensu. Lepszą alternatywą znaczenie tego słowa w zachodnio-semickim języku, pojawiające się zarówno w języku hebrajskim jak i arabskim i oznaczające “utykać”, które w tamtejszej kulturze jest rozumiane jako “być zdemoralizowanym”. Ojca Pazuzu nazywamy więc “Tym, Który Utyka”.

 

Obraz Pazuzu w wierzeniach sumeryjskich

 

Najstarsze znalezisko, na którym pojawiło się imię Pazuzu datowane jest na VIII w. p.n.e. Jest nim pokrywa królewskiego grobowca w Kalhu (Nimrud). Pierwszy tekst, w którym można znaleźć wzmiankę o tej postaci pochodzi z VII w. p.n.e.ii

W Izraelskim Muzeum znajduje się jedno ze starszych znalezisk dotyczących tej postaci. Jest to głowa wykonana z brązu z pętelką na górze. Tym co nas interesuje w owym eksponacie jest fakt, iż posiada on parę rogów otaczających wierzchołek głowy i zwróconych z przodu w górę. Jest to typowe dla zdobień korony, które wieńczyły głowy czczonych bóstw takich jak Shamash i Ishtar.iii

Znalezisk tak dalece różniących się od rozpowszechnionego wizerunku Pazuzu (jeśli brać pod uwagę jego pozycję jako bóstwa) jest więcej, jak choćby ośmioboczna pieczęć z wizerunkiem bóstwa na spodzie. Jest zobrazowany jako jedyna w swoim rodzaju hybryda: o lwiej (lub psiej) twarzy, czterech skrzydłach, ogonie skorpiona i penisie we wzwodzie. W tym przypadku nosi na głowie półksiężycową ozdobę i coś przypominającego berło, które leży u jego stóp.

 
Natura Pazuzu: dobry czy zły?

 

Odbiór natury Pazuzu zmieniał się wraz z biegiem czasu, jednak zawsze postrzegany był, mniej lub bardziej, w dwojakiej formie. Przedstawiano go jako przerażającego wojownika, który rządził demonami wiatru, ale również opiekuna ogniska domowego i strażnika rodzin.

W mezopotamskich mitach można zauważyć pewne ciekawe zjawisko – powtarzające się motywy, dotyczące jednej z trzech mitologicznych postaci: Innana, Ninurta i Pazuzu. W przypadku tego ostatniego miało dojść do konfrontacji między nim a “potężną górą”, która ośmieliła mu się sprzeciwić. Jako Wiatr Furii, Pazuzu zmierzył się i pokonał niepokorną górę w sposób bardzo okrutny, tym samym podbijając ją i wszystkie złe istoty w niej mieszkające.iv

Biorąc pod uwagę powtarzalność motywu, można by umieścić Pazuzu rangą wśród bogów wojny lub bogów burzy, zarówno pod względem funkcji jak i statusu. Ponadto mity te częściowo pokazują nietypowe w stosunku do współczesnych wiar podejście, iż bogom muszą się podporządkować nie tylko ludzie, zwierzęta i rośliny, ale też minerały.

Mimo, że zaczął być postrzegany jako życzliwe bóstwo, jak wielu innych ze starożytnej sumeryjskiej mitologii ma skłonności do wpadania w ślepą furię. Jego gniew znajduje odbicie w straszliwych wichurach i klęskach żywiołowych powodujących dotkliwe zniszczenia na roli. Według prac Heessela, Pazuzu jest “moralnie wątpliwy”. Inni twierdzą, że natura bóstwa skłania się raczej ku wrodzonej wrogości, nie zwykłego gniewu czy porywczości.

Jakkolwiek było postrzegane jego zachowanie dla starożytnych ludów koniecznym było korzenie się i błaganie Zu o to, by usunął negatywne wpływy swoich działań. Nie był jednak nigdy wykorzystywany w rytuałach mających na celu zaszkodzenie innym ludziom. Tak różne interpretowanie zachowania i natury Pazuzu pokazuje jak niewłaściwym jest przyklejanie mu płytkiej etykietki “dobrego” albo “złego”.

 
Przeobrażenie bóstwa czy zwykła koincydencja?

 

Zastanawiająca jest kwestia relacji pomiędzy Humbabą i Pazuzu. Ten pierwszy pojawiał się na znaleziskach nie starszych niż z końca Ery Brązu, natomiast mniej więcej wtedy, gdy jego wizerunki zaczynają znikać, pojawia się Pazuzu. Przez wzgląd na wyżej przedstawiony fakt oraz podobieństwo niektórych atrybutów można przypuszczać, iż Humbaba jest wcześniejszą wersją Pauzu.v

Ponadto Humbaba jest określany jako “góra Gigant”, co może stawiać w innym świetle mit o walce Pazuzu z górą – można to w tym przypadku odbierać jako przeobrażenie się Humbaby w Pazuzu, który uwalnia i podbija ukryte w sobie podczas bycia Humbabą aspekty. Zarówno pozycja, w jakiej przedstawiany jest Humbaba jak i jego wygląd są w dużej mierze podobne do jego następcy.

Pewnym jest, że Pazuzu przejął obowiązki strażnika (w odróżnieniu od Humbaby, który strzegł Cedrowego Lasu, Pazuzu chroni domy ludzi którzy okazują mu gościnność i szacunek) po swoim poprzedniku Humbabie. Został również obrońcą ciężarnych kobiet, które nosiły amulety przedstawiające jego głowę, by zapewnić sobie jego opiekę (gdzie to przez swoją łagodniejącą w oczach ludzi naturę zaczyna być degradowany do roli demona).vi

 

Lamasztu: antagonistka Pazuzu

 

Największym rywalem i wrogiem Pazuzu jest Lamashtu, żeński demon, córka boga Anu. Nielubiana istota, według tamtejszych wierzeń, zarzynała dzieci, piła krew mężczyzn i jadła ich mięso. Również ona zabijała liście na drzewach i infekowała rzeki i naturalne zbiorniki wodne, przeszkadzała w śnie i przynosiła koszmary, doprowadzała kobiety w ciąży do poronienia oraz przynosiła różne choroby. Niektórzy twierdzą, że pojawienie się Pazuzu w mezopotamskiej mitologii było koniecznością, by zrównoważyć wpływy złego demona. Niezliczona ilość amuletów przeciw poronieniu z wizerunkiem Pazuzu wskazuje na to, iż faktycznie rola Zu jako obrońcy i strażnika ciężarnych kobiet była niezbędna.

Istnieje mit który wyjaśnia, dlaczego Pazuzu był tak popularny w zabiegach magicznych mających na celu usunięcie chorób lub plag. Mówi on o tym, że Zu pokonuje Lamashtu i wysyła ją do Podziemia, gdzie już nie może nikogo krzywdzić.vii

 

Inni królowe demonów

 

Pazuzu może być pierwszym ze swojego rodzaju na starożytnym Bliskim Wschodzie, jednak z całą pewnością nie był on jedynym królem demonów czczonym na tym obszarze.

Ci królowie pojawiali się między innymi w kulturach: babilońskiej, aramejskiej i syryjskiej, w których znane były imiona t.j. Iquarus/Tiqos, Buznay, Asmedai, Alastor i Bagdana.viii Pojawiają się one także na antycznych aramejskich inkantacjach i, ku niezadowoleniu badaczy, w jednym tekście może być zawartych kilka z tych imion, co z pozoru wygląda tak, jakby odwoływały się do tej samej postaci.

Niekoniecznie jednak musi tak być. Kultury wpływały na siebie nawzajem i adaptowały oraz porównywały istoty do odpowiedników ze swoich mitologii.

 

Ochrona zapewniana przez Pazuzu

 

Istnieje mit o Bagdanie i Bguzan-Lilith, córce Zanay-Lilith, która mieszka i sypia ze swoim mistrzem, zdradza go zabijając mu dzieci (zachowanie typowe dla Lamashtu) i oddziela panią domu od jej męża. Gospodyni domowa szuka Buznay’a, Pana Wszystkich, który ma władzę nad Sahirami, Humartasami, Demonami i Lilithami (ostatnia nazwa nie dotyczy samej Lilith, odnosi się ona do demonów które stworzyła oraz którymi rządziła Lamashtu) – ranga Buznaya jest więc podobna do tej, którą przypisuje się Pazuzu. Buznay wysyła swojego egzekutora, demona Gubaq, by wypędził Bguzan-Lilith z domu Gospodyni. Na końcu historii Gubaq-Dew nazywa siebie “Szefem Demonów” i mówi, iż był w stanie wypędzić wszelkie złe istoty z domu ofiaryix.

Inny mit opowiada o Elisur Bagdana i złej Hablat-Lilith/Taklat-Lilith. Demonica miała jakoby siedzieć na progach domu i zabijać dzieci, które się do niej zbliżą. Sądząc po starej magicznej formule, Bagdana wstawia się za poszkodowanymi rozkazując jednemu ze swych podwładnych by unieszkodliwił Hablat tak, jak Pazuzu odganiał Lamashtu słysząc prośby ludzi kierowane w jego stronę. A oto i jedna z formuł, która miała być używana do uproszenia Bagdany, by pomógł w nieszczęściu:

“Elisur Bagdana, Król Demonów i Wielki Władca Lilitów: zaklinam cię Taklat-Lilit, potomkini Zarnai-Lilith, zaklinam by twe serce przeszyła lanca Tiquosa, bohatera, który panuje nad Shedami i Lilithami.”x

Elisur Bagdana jest również wspomniany w micie niemal identycznym z tym o Pazuzu, gdzie stacza bitwę ze złymi demonami mieszkającymi w Górze. Co więcej, Bagdana posiada równie przerażającą formę jak Pazuzu. Jego opis można znaleźć w jednej z babilońsko-żydowsko-aramejskich tekstów. Forma inkantacji jest dość podobna do Starożytnej inkantacji adresowanej do Pazuzu:

“Władco Bagdana, o Wielki pośród Bogów, Panie Sześćdziesięciu Królestw, którego siła jest ponad wszelką miarę, którego żar jest żarem ognia, którego dziełem jest dzieło ataku, którego kara jest nakazem walki, którego pożywieniem jest Pierwotne, a napitkiem Nienaruszone. O Ty, którego maska ma lwie oblicze, którego kły sieją postrach niczym kły dzika, którego zęby dorównują grozą zębom tygrysa, w Swoich ustach tworzysz piekielne ognie, a w Twych oczach zamknięte są błyskawice. Ty, o Panie, przyjdź by walczyć, wystąp przeciw Shedam, przeciw Demonom i Lilithom.”

Z racji tego, że tłumaczenie nigdy nie jest w całości wierne oryginałowi, przedstawiony zostaje również tekst źródłowy:

 

“Lord Bagdana, the Great One of the Gods, and chief king of sixty kingdoms, Whose power is the power of a blast, Whose heat is the heat of fire, Whose practice is the practice of slaying, Whose chastisement is the chastisement of battle, that which is raw He eats, that which is unmixed He drinks. His head is the head of a lion, His tusks are the tusks of a wild boar, His teeth are the teeth of a tiger, the draughts of His mouth are furnaces of fire, His eyes are glowing lightnings . . . You, O Lord, come and encounter and make an attack against the Šedas, against the Dews, against the Liliths.”xi

 

Podsumowując

 

Istnienie pewnej grupy bogów podobnych Pazuzu, rozprzestrzenionych w różnych kulturach Bliskiego Wschodu, dosyć dobitnie sugeruje, że byli oni ważnymi postaciami, których pomocy i interwencji ludzie potrzebowali. Choć nie znaleziono na to bezpośrednich dowodów wiele znalezisk wskazuje na to, iż Pazuzu nie jest demonem, a określenie to było bardzo niestosownym potraktowaniem bóstwa przez niewłaściwie ukierunkowany rozwój wiary. Odbierany jako król i bóg pomaga zaprowadzić (swój) porządek tam, gdzie został on naruszony.xii


Przypisy:

i F. Wiggermann: The Four Winds and the Origins of Pazuzu, W: Das geistige Erfassen der Welt im Alten Orient: Beiträge zu Sprache, Religion, Kultur und Gesellschaft, Red. J. Hazenbos, A. Zgoll, Wiesbaden 2007, s. 136.

ii N. P. Heessel: Evil Against Evil : The Demon Pazuzu, Brescia 2011, s. 357-372.

iii U. Gabbay: A Collection of Pazuzu Objects in Jerusalem ,W: Revue d’Assyriologie et d’Archaéologie Orientale Vol. 94 2/2001, Paryż 2001, s. 149 – 54.

iv U. Gabbay, W. Horowitz, F. Vukosavovic: A woman of Valor: Jerusalem Ancient Near Eastern Studies on Honor of Joan Goodnick Westenholz, Madryt 2010, s. 66.

v F. Wiggermann: The Four Winds and the Origins of Pazuzu…, s.135.

vi J. Black, A. Green: Gods, Demons and Symbols of Ancient Mesopotamia – An Illustrated Dictionary, Austin 2006, s. 148.

vii F. Wiggermann: The Four Winds and the Origins of Pazuzu…, s. 134-136.

viii U. Gabbay, W. Horowitz, F. Vukosavovic: A woman of Valor: Jerusalem Ancient Near Eastern Studies on Honor of Joan Goodnick Westenholz…, s. 57-58.

ix Tamże.

x Tamże, s. 59.

xi Tamże, s. 59-60.

xii Tamże, s. 57-58.

Zostaw wiadomość

Leave a comment


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.



Website Security Test

Znajdziesz nas

Blogi

  • Krakowski Stańczyk

    Hucpa, swawola i łajdactwo w jednym.

  • Zielarski Alembik

    Zielono, zdrowo i ładnie. Czyli Cynthia w swoim żywiole ;)

Copyright 2017 © All Rights Reserved Okult.pl     Designed by Okult.pl