Warning: count(): Parameter must be an array or an object that implements Countable in /wp-content/plugins/fresh-custom-code/bootstrap/pluginClass.php on line 116

Irys: irysie, mój piękny irysie – czyli o tym czy uroda to wszystko?

Irys jest piękną rośliną, której barwność i delikatność cieszy oczy ludzi w wielu zakątkach świata. Jej różnorodność – albowiem ma ponad 120 gatunków – można podziwiać zarówno w ogrodach jak i w stanie dzikim na całej półkuli północnej. Irys zachwyca swymi magnetycznymi kwiatami późną wiosną lub wczesnym latem. Jego urodzie nie sposób zaprzeczyć, jednak czy ta niezwykła roślina ma nam do zaoferowania jedynie swój wygląd?

Iris germanica i

Nazwa rośliny pochodzi od imienia bogini Iris, uosobienia tęczy (irys jest bardzo barwnym kwiatem, prawdopodobnie dlatego otrzymał jej imię). W kulturze rzymskiej kwiat ten ofiarowany był bogini Juno. W Egipcie roślina była uważana za symbol siły i majestatu. Z tego powodu trzy płatki kwiatu były rysowane na berłach faraonów, jako manifestacja wiary, mądrości i męstwa. Ciekawostką jest również fakt, że rycina tej rośliny widniała również na czole Sfinksa.

Jak już wcześniej było wspomniane irys ma wiele odmian. Już w starożytności były znane jego lecznicze właściwości. Teofraści (kontynuatorzy wiedzy Teofrasta) posiadali rozległą wiedzę na temat tej rośliny. To oni zauważyli, że najbardziej wartościowe pod każdym względem irysy rosną w Illyrii (współczesne tereny zachodniej Chorwacji, dokładniej dawniejsza Dalmacja). Najprawdopodobniej była tu mowa o gatunku Iris Germanica, jako że na tamtym obszarze występował powszechnie. Roślina ta w późniejszym czasie dotarła do północnej części Włoch – we wczesnym średniowieczu. Herb Florencji z tamtych czasów był przedstawiany jako: biała lilia lub irys na czerwonym tle, nie bez powodu. Miasto to słynęło z rozległych upraw tej rośliny.

Ta piękna roślina, jaką jest irys, barwi powszechnie łąki nad wschodnią częścią Morza Śródziemnego, jak i w północnych Indiach i północnej Afryce. Najbardziej powszechnie oraz zróżnicowane gatunkowo występuje na terenie Włoch. W Polsce jest on znany w czterech odmianach. Najbardziej powszechny jest Kosaciec Żółty (znany również jako irys żółty). Występuje często na terenach podmokłych. Pomimo mylącej nazwy kwiat niekoniecznie musi być koloru żółtego. Pozostałe gatunki to: irys syberyjski, irys bezlistny i irys trawolistny.

Iris pseudacorus ii

W przeważającej większości irys (mowa tu o jego gatunkach) ma zastosowanie w medycynie. Niestety w dzisiejszych czasach odchodzi się od stosowania tej rośliny w leczeniu, natomiast coraz większą popularność zyskuje w przemyśle kosmetycznym. Surowcem użytkowym jest jej korzeń (ooris root). Sok ze świeżych korzeni był dodawany do wina i leczono nim obrzęki (dawni pisarze twierdzili, że jeśli człowiek nie jest stanie wyleczyć tej przypadłości, to zrobi to za nich irys). Najczęściej używa się jednak korzenia tej rośliny po wysuszeniu. Mówi się, że jest to dobre wspomaganie w leczeniu kaszlu, chrypki i chorób płuc, jednak w dobie dzisiejszej medycyny konwencjonalnej irys jest przeważnie ceniony za aromat, to jest zapach, i wykorzystywany głównie do produkcji perfum, a jego wspaniałe właściwości lecznicze popadają w niepamięć.

W za dużych ilościach surowiec wywołuje nudności, wymioty i kolki. Przeważnie wysuszony korzeń tego zioła wykorzystywany był do leczenia zapalenia oskrzeli i ostrych biegunek. Dawka podawana doustnie wynosiła 5 do 15 gram proszku. Żucie tej niepozornej rośliny, jaką jest irys (a dokładniej kawałków jego korzenia) niwelowało nieprzyjemny odór z ust, który od zawsze był bardzo uporczywym problemem nie tylko natury estetycznej, ale i zdrowotnej. W dzisiejszych czasach zastosowanie lecznicze zanika w zastraszająco szybkim tempie – jak wiele innych roślin irys przestaje mieć znaczenie medyczne. Teraz wykorzystywany jest jego olejek głównie pozyskiwany z destylacji sproszkowanego ooris root parą. Ma on przyjemny, subtelny zapach. Dodanie go do innych składników perfum powoduje, że zapachy stają się mniej sztuczne, a ich woń jest znacznie trwalsza.

Iris chrysophylla iii

Największe uprawy i użytkowanie kosaćców (w Polsce terminy kosaciec i irys stosuje się zamiennie) miało miejsce na terenach Toskanii i ma do dnia dzisiejszego. Drugim pod względem powszechności tych roślin obszarem była Florencja. Również na pozostałych terenach Włoch kwiaty te zyskały dużą popularność. W innych częściach Europy oraz w Indiach i Maroku także hoduje się tą niezwykłą roślinę, jednak hodowle w tych rejonach nie dorównują włoskim. Toskańska hodowla w Sienie dawała podczas okresu zbiorów nawet milion kilogramów świeżych korzeni, co po wysuszeniu dawało łącznie około 300 ton spreparowanych i gotowych do użycia surowców zielarskich. Można więc sobie wyobrazić na skalę upraw w kraju.

Iris versicolor L.iv

W Toskanii uprawa irysów była dawniej niezwykle istotna. Zarówno sianie jak i oporządzanie giaggiolo (irys w lokalnej gwarze) było objęte pewną tradycją. Wysiewać mogły jedynie kobiety i zabronione było noszenie przez nie butów podczas tej czynności. Suszenie i przygotowywanie roślin do użytku obowiązkowo wykonywane musiało być przez całą najbliższą rodzinę razem w jednym pomieszczeniu.

Irys poza zastosowaniem medycznym miał również sprowadzić płodność i urodzaj na rodzinę, która z szacunkiem obnosi się z tymi roślinami. Wierzono, że dają one patronat Junony. Bogini miała takiej rodzinie zsyłać swoich posłańców, którzy dokładali starań, by członkom danej rodziny nic złego się nie przytrafiło. Jeżeli natomiast rośliny nie były traktowane z należytym szacunkiem, bogini miała zsyłać ‘złe duchy’ na ludzi, którzy znieważyli jej majestat.


Przypisy:

i Kathy McGraw, https://www.flickr.com/photos/4blogs/

ii A Bremner, https://www.flickr.com/photos/scoobygirl/

iii Dave Shafer, https://www.flickr.com/photos/opera-nut/

iv Devopstom, https://www.flickr.com/photos/tom_twinhelix/

Zapisz

Zapisz

Zapisz

Zostaw wiadomość

Leave a comment


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.



Website Security Test

Znajdziesz nas

Blogi

  • Krakowski Stańczyk

    Hucpa, swawola i łajdactwo w jednym.

  • Zielarski Alembik

    Zielono, zdrowo i ładnie. Czyli Cynthia w swoim żywiole ;)

Copyright 2017 © All Rights Reserved Okult.pl     Designed by Okult.pl