Krótkie przedstawienie chasydyzmu

Większość ludzi kojarzy chasydyzm jako z ruch, który został zapoczątkowany w XVIII wieku na terytorium Rzeczypospolitej. Jego korzenie są jednak znacznie głębsze. Jak wyglądała owa wiara i czy nadal jest pielęgnowana przez swoich kultystów?

Słowo chasydyzm (pochodzące od hebrajskiego chasidut) oznacza „nieskazitelni”, „bogobojni”. Chasydyzm powstał jako dosyć liczne ruchy religijne w nurcie judaizmu. Odznaczał się silnie ortodoksyjnym charakterem, przejawiającym się pełnym (a czasem skrajnym) przestrzeganiem praw uznawanych przez tą zbiorowość. Mówiąc o chasydyzmie kreślenie „ruchy” okazuje się niezwykle adekwatne, gdyż wiara ta nie była jedną sprecyzowaną grupą, a następującymi po sobie zbiorowościami, z czego każdą z nich dzieliło przynajmniej kilka wieków. Obecnie wiemy o istnieniu trzech grup chasydzkich, z których o tej ostatniej (poruszanej w tym artykule) wiemy najwięcej.

Chasydyzm przetrwał do obecnych czasów , wraz z emigrującymi Żydami, zawitał do USA i Izraela. Rozpoczęło to nowy rozdział w historii tego niezwykle restrykcyjnego odłamu judaizmu.

Początki i historia

 

Badając zaczątki historii chasydów cofniemy się aż w starożytności, do czasu podbojów Aleksandra Macedońskiego, kiedy to część społeczeństwa postanowiła bronić swojej wiary i kultury przed rosnącymi wpływami greckimi. Popierali oni te rody i osoby, które ich zdaniem najlepiej chroniły jedność religijną i narodową. Z czasem jednak nawet w owej grupie w wyniku różnic ideowych nastąpił rozłam, aż w końcu wyłoniły się z niego inne ruchy, w tym faryzeusze i esseńczycy.

Drugi istotny dla tej wiary okres nastąpił w XII wieku na terenie Niemiec. Nie był już sformułowany tak jak dawniej. Został mocno naznaczony trendami kabalistycznymi i ezoterycznymi. Jego praktycy nie tylko sumiennie musieli wykonywać praktyki religijne oraz kontemplacyjne, ale również dążyć do jak największej pobożności. Ich życie miało być ascetyczne, odwrócone od pieniędzy i wartości materialnych oraz jak najbardziej zgodne z Torą. Wzór idealnego kultysty został opisany w „Sefer chasidim”, najważniejszym dziele spisanym przez wierzących. Ciężko jednoznacznie stwierdzić jakie wrażenie chasydzi wywoływali na nie wyznających ich wiary Żydach. Z jednej strony ich skrajne podejście mogło odrzucać, z drugiej jednak – wydawać się atrakcyjne na nie lubianych wówczas Żydów, chcących uciec przed problemami do mistycyzmu i Boga.

 

Chasydyzm w Polsce

 

Kolejny ważny okres w historii chasydzkiej nastąpił na terenie Polski, najprawdopodobniej około 1733 roku. Fakt, że odnowienie ruchu nastąpiło na terenach Rzeczypospolitej nie powinien dziwić, gdyż przez wieki Żydzi uciekali przed prześladowaniami właśnie do naszego kraju, ze względu funkcjonującą w nim tolerancję religijną.

Drugim ważnym dla tego wydarzenia czynnikiem była zła sytuacja polityczna Polski. W tym czasie państwo nie zdołało odbudować jeszcze miast po wojnie i powstaniach kozaków, a polityka rozdzierana była między szlachtę. Polska znajdowała się wówczas również pod wpływem obcych potęg, co wkrótce zaowocować miało rozbiorami. Żydzi odczuwali pogarszającą się w kraju sytuację równie mocno jak rodowici mieszkańcy, szczególnie ci, którzy żyli na wschodzie kraju – na Podolu, w Wołyniu i oraz na innych ziemiach obecnej Ukrainy. Jak często można zaobserwować w historii ludzkości, mizerna sytuacja zwraca człowieka w stronę sił wyższych, od którego to zwyczaju nie odstąpili również Żydzi.

Twórca chasydyzmu w Europie

 

Za twórcę i protagonistę chasydyzmu w Europie uznaje się Izraela ben Eliezera, zwanego też Baal Szem Tow (Pan dobrego imienia). Działał on na Podolu, ale z czasem ruch ten zaczął się powoli rozprzestrzeniać na zachód, aż do Europy Wschodniej. Baal Szem Tow cieszył się tam dużym uznaniem. Wierzono, że jest on uzdrowicielem i może dokonywać cudów. Został również uznany za pierwszego chasydzkiego Cadyka.

Cadyk, inaczej nazywany rebe, można tłumaczyć jako sprawiedliwy. Osoby noszące to miano odgrywały ważną rolę i przewodzili zgromadzeniom chasydów, chociaż nie byli oni przywódcami ruchu, a jedynie pomagali kultystom trwać w ich wierze. Pomimo silnych wpływów mesjanistycznych, unikano nadawania roli władz religijnych, stąd też Cadyków mogło być wielu. Ciekawy wydaje się fakt, iż początkowo nie było żadnych formalnych procedur by nim zostać, niepotrzebne również było pochodzenie. Cadykiem mógł zostać każdy, kto wyróżniał się silną osobowością, charyzmą czy duchowością. Dopiero z czasem, już po śmierci swego twórcy, zaczęły powstawać dynastie cadyków, choć dalej mieli reprezentować wyżej wymienione cechy.i

 

Czas, trudy i renesans

 

Jak można się domyślić, ruch nie cieszył się powodzeniem wśród wielu znaczących grup. Szczególnie rabini widzieli w kultystach heretyków. Nastąpiła wówczas obawa, iż wraz z rozwojem chasydyzmu Żydzi odejdą od tradycyjnego judaizmu, a oni sami stracą władzę. Zaczęto więc oskarżać chasydów o hańbienie modlitw, odwracanie się od Tory, która miała być najlepszym sposobem na dowiadywanie się prawdy o Bogu. Zarzucano im też jedzenie niekoszernego mięsa.

W 1772 r. zostali wyklęci przez społeczność judaistyczną. Palono wszystkie dzieła odnoszące się do znienawidzonego chasydyzmu. Zakazano też udzielania im schronienia i pomocy. Każdy prawowity Żyd unikać miał kontaktu z heretykami pod groźbą wykluczenia ze społeczności. By ich stłamsić wykorzystano nawet kiepską sytuację polityczną kraju – już po rozbiorach Polski zdarzały się donosy na znienawidzonych kultystów. Pojmani chasydzi stawali się dla swoich pobratymców męczennikami.

Z czasem jednak, gdy przekonano się, że pomimo tak dużych przeszkód chasydzi wytrwale rozwijają swoją religię, zaczęto zaprzestawać tych działań i uznawać innowierców. W XIX wiek był dla nich swoistym renesansem. W pełni ukształtowała się już ideologia, rozpowszechniono księgi i tradycje. Spokój nie trwał jednak długo. Wśród wyznawców zaczął następować podział na mniejsze grupy. Nadal nie uznawano jednego zwierzchnika lecz każda ze zbiorowości posiadała swojego, przewodzącego cadyka. Zaczęto również zwracać uwagę na naukę Tory. Coraz większym problemem zaczęła być sekularyzacja, aby więc ograniczyć są do minimum ruch zaczął być otwarty na inne idee, by później zająć dominującą rolę wśród ortodoksyjnych grup.

I wojna światowa i jej konsekwencje wymusiły na migrację do większych miast, niektóre odłamy musiały opuścić swoje terytoria, głównie te znajdujące się w Związku Radzieckim. Jeszcze większe spustoszenie spowodowała kolejna wojna i holokaust. Ideologia nie odrodziła się w Polsce, za to zyskała znacznie większe niż do tej pory poparcie w Izraelu oraz USA. Kultywuje się pielgrzymkę do Polski, Ukrainy, Rosji i innych krajów jako miejsc powstania i rozwoju ruchu.

 

Założenia nurtu

 

Na ideologię owej grupy poza założeniami religii judejskiej mocny wpływ miała kabała i mistycyzm. Motywem przewodnim owej zbiorowości było przekonanie, iż wszystkie czyny człowieka mają służyć Bogu. Dotyczy to zarówno pracy, jak i życia rodzinnego. W przeciwieństwie do innych zgromadzeń, kładziono nacisk na emocjonalność i jej wyrażanie. Wyznawcy nie musieli się przesadnie umartwiać, a wręcz przeciwnie – starać się cieszyć nie tylko życiem codziennym, ale również wyrażać swoją radość podczas modlitwy. Bóg miał objawiać się w każdym aspekcie życia, stąd radość jego wyznawców miała radować i Jego. Zalecano przy tym moralne prowadzenie życia, a także nauczanie owego stylu innych.

Nie kładziono takiego nacisku na naukę Tory i Talmudu, zamiast tego skupiano się na mistycyzmie. Nie zniknęły jednak starsze nakazy religijne, te dalej pełniły ważną funkcję w życiu chasydów. Pewnej zmianie uległa jednak modlitwa, ma ona dość charakterystyczną formę. Zwolennicy ruchu wierzą w to, że skuteczna może być ona tylko w momencie, gdy jest pełna ekspresji . Stąd też gwałtowne ruchy ciała podczas jej odmawiania, stąd tak częste klaskanie oraz towarzyszące im okrzyki czy nawet tańce.

Nie była to jedyna zmiana. Przyjęto również założenia Izaaka Lurii, XVI wiecznego kabalisty, który twierdził, iż modlitwa powinna mieć charakter medytacyjny, oparty także na kontemplacji hebrajskich słów i liter, dzięki której wzrastało rozumienie Boga oraz własnej istoty duchowej. Przy okazji zmianie uległ sam modlitewnik, dodano w nim bowiem liturgie stosowane przez Żydów sefardyjskich (w Polsce dominowało podejście aszkenazyjskie).

Poza tym częściowo zmieniono również porę modlitw oraz zakładano nowe domy modlitewne. Wprowadzono nawet nowy sprzęt rytualny: używano innych niż powszechnie wykorzystywane noże. Zrezygnowano również z przekonania, że do kontaktu z Najwyższym potrzebny jest rabin, co z natury od razu eliminowało wpływ żydowskiego duchowieństwa. Choć dalej byli cenieni to przestali być autorytetem w kwestiach religijnych.

Dziś łatwo rozpoznać chasyda, z powodu charakterystycznych pejsów, noszenia czarnych kapeluszy i chałatów (okrycie przypominające płaszcz) oraz zapuszczonej długiej brody. Kobiety ubierają się skromnie, głównie na czarno. Ciekawym jest to, że często golą głowy i włosy noszą jako peruki, jest to jeszcze stary zwyczaj oszpecania kobiety, by była mniej atrakcyjna dla potencjalnych gwałcicieli.

Świętości i czasy obecne

 

Dla chasydów jednym z najświętszych miejsc jest grób rabina oraz cadyka Elimelech Weissbluma, znajdujący się w Leżajsku. Co roku tysiące przedstawicieli odwiedza to miejsce wierząc, że cadyk zstąpi i zabierze ze sobą ich intencje. Ponadto występują również inne rejony kultowe, która są miejscami spoczynku lub działalności danej społeczności lub cadyka. Ciężko natomiast powiedzieć, aby występowały oddzielne dla kultu relikwie. Nieliczne święte przedmioty uznawane przez chasydów to pozostałości po ważnych przedstawicielach ruchu.

Jednym z najbardziej charakterystycznych obrzędów religii jest późna modlitwa. Przed nią należy wykąpać się w mykwie (specjalna łaźnia). Wymagane jest również skupienie oraz religijny zamysł. Podczas samej modlitwy wpada się w stan bliski transowi, stąd wszelakie tańce, śpiew, ekstatyczne ruchy. W mniejszym stopniu jest kładziony nacisk na to, jak ma ona wyglądać. Skupia się głównie na wyrażaniu swej radości z kontaktem z Bogiem. Chasydzi czynią to również przed Ścianą Płaczu. Święty jest również posiłek, szczególnie przy stole cadyka, gdzie resztki jedzenia traktowane są z czcią.

Obecnie chasydzi uważani są wśród Żydów za nurt niezwykle ortodoksyjny. Zakładają własne społeczności, w których skupiają się głównie na życiu religijnym. Do dziś spora część jest dosyć uboga, gdyż dalej niemile widziane jest epatowanie zamożnością. Używają jidysz, gdyż nie uznają języka hebrajskiego, podobnie jak wszelakich nowin technologicznych. Korzystanie z Internetu czy telewizji jest niestosowne, gdyż odwraca uwagę od kontaktu z Bogiem. Starają się też unikać poboru do wojska, który jest obowiązkowy w Izraelu. Przez długi czas rząd respektował ów stan rzeczy, ostatnimi czasy zaczął jednak zmieniać zdanie. Tamtejsza ludność coraz mniej przychylnym okiem patrzy się na ich przywileje (wspomniany pobór) oraz ich izolowanie się. Warto też wspomnieć, że zdarzają się wśród nich tendencje antysyjonistyczne, w tym również negujące istnienie państwa Izrael.

 

Zakończenie

 

Choć druga wojna światowa była jedną z większych klęsk społecznych, politycznych oraz gospodarczych to ruch nie tylko przetrwał, ale też zyskał w owym strasznym okresie znaczne poparcie. Jest jednym z największych odłamów judaizmu, rozpoznawalnym przez swoją odmienność oraz działającym wszędzie tam, gdzie zasiedlają się Żydzi. Warto wiedzieć, jak duży wpływ na powstanie tego systemu religijnego miała Polska.


Przypisy:

i N. Davies: Boże Igrzysko, Historia Polski, Kraków 1981, s.191-194.
M. Galas: Światło i słońce. Studia z dziejów chasydyzmu, Kraków 2007.

Zespół pasjonatów nieszablonowego myślenia oraz postępu intelektualnego, posiadający wieloletnie doświadczenie w obserwacji oraz analizie otaczającej rzeczywistości. Promotorzy kultury oraz doskonalenia się we wszystkich dziedzinach wiedzy. Wprawni badacze literatury mistycznej, kulturowej, cywilizacyjnej oraz naukowej. Śmiali filozofowie czasów współczesnych, niestrudzeni w poszukiwaniu prawdy.

Zostaw wiadomość

Leave a comment


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.



Website Security Test

Znajdziesz nas

Blogi

  • Krakowski Stańczyk

    Hucpa, swawola i łajdactwo w jednym.

  • Zielarski Alembik

    Zielono, zdrowo i ładnie. Czyli Cynthia w swoim żywiole ;)

Copyright 2017 © All Rights Reserved Okult.pl     Designed by Okult.pl