Okultyzm a satanizm

 

Wśród osób dopiero rozpoczynających swoje zainteresowanie ezoteryką jednym z najczęściej zadawanych pytań jest to o relację pomiędzy okultyzmem a satanizmem. Wychowujemy się w kulturze chrześcijańskiej, i czy nam się to podoba, czy nie, czy postanowiliśmy zostać przy Kościele, czy odejść od niego, tradycja chrześcijańska i myślenie w jej kategoriach wywarły na nas pewien wpływ. Nic więc dziwnego, że słysząc z przysłowiowej ambony, jakim grzechem jest paranie się magią i jak każdy magiczny rytuał jest posługą dla Szatana, człowiek prawdziwie zainteresowany ezoteryką zacznie w końcu kwestionować te opinie.

 

Okultyzm okiem chrześcijan

 

Niestety szukanie odpowiedzi na ten temat prowadzi często na manowce. W Polsce ukazało się wiele publikacji dotyczących ezoteryki (magii, okultyzmu) napisanych z chrześcijańskiej perspektywy, jak np. Młodzi i ezoteryzm. Magia, satanizm i okultyzm – oszustwo ognia, które nie spala Carla Climati’ego czy Niebezpieczeństwa okultyzmu. Podstawy chrześcijańskiej walki duchowej Aleksandra Posackiego. Jednak już po tytułach widać, że to tendencyjne książki, pisane  w ściśle określonym celu. Warto jednak zrozumieć, co leży u ich podstaw, to znaczy dlaczego chrześcijanie stawiają znak równości pomiędzy okultyzmem a satanizmem.

 

Bierze się to nie tyle z błędnego rozumienia okultyzmu, ile ze specyficznego rozumienia satanizmu. Podkreślam: „specyficznego”, nie zaś „błędnego”. Chrześcijańskie rozumienie satanizmu jest rozumieniem teologicznym a więc nie naukowym. Do rozumienia naukowego jeszcze wrócę, zacznijmy jednak od rozumienia teologicznego, choćby dlatego, że jest ono historycznie starsze.

 

Z perspektywy Kościoła satanizmem jest każdy system religijny, filozoficzny czy symboliczny, który manifestuje wrogość czy chociażby niechęć wobec chrześcijaństwa. Etymologicznie „Szatan” oznacza „przeciwnika”, więc wszystko, co sprzeciwia się kościołowi i jego naukom jest dla niego szatańskie, satanistyczne. W takim rozumieniu muzyka Madonny będzie satanistyczna, ponieważ jej teksty i teledyski propagują rozwiązłość seksualną, do tego sam jej pseudonim jest blasfemiczny. Ale w tym sensie satanistyczny będzie także Harry Potter, ponieważ tworzony przez J.K. Rowling symboliczny, literacki świat pełen jest stworów rodem z pogańskich mitologii oraz czarów, których zabrania katechizm i Biblia. I rzeczywiście, wspomniany już wcześniej Aleksander Posacki jest także autorem książki pod tytułem Harry Potter i okultyzm, której treści nie trudno się domyślić.

 

Biblia zakazuje magii i wróżb (np. „Nie będziecie uprawiać wróżbiarstwa. Nie będziecie uprawiać czarów.”, Kpł 19:26), choć większość uwag na ten temat znajduje się w Starym Testamencie. Jest to, po raz kolejny, kwestia perspektywy. Prorocy Jahwe są dobrzy, inni źli, a ci źli nazywani są nie prorokami a wróżbitami. Biblijni bohaterowie dokonują rzeczy nadprzyrodzonych, ale ich moc płynie od Boga, w przeciwieństwie do „konkurencyjnych” cudotwórców, których moc ma charakter magiczny. Magiczna moc jest nieznanego pochodzenia, jednak szybko zacznie być przypisywana Szatanowi. W wydanej w 1924 roku powieści o procesach czarownic, Il regno doloroso Stanisława Przybyszewskiego, jedna z bohaterek stwierdza podczas przesłuchania przed komisją inkwizycyjną, że dokonania czarownic nie różnią się niczym od dokonań świętych, jedynie inkwizytorzy oceniają je w inny sposób.

 

Poza cenzurą

 

Nie ma zatem wątpliwości, że z teologicznej perspektywy okultyzm (jak i praktycznie cała ezoteryka) jest satanistyczny. Nie wszystko, co satanistyczne, jest okultystyczne, ale wszystko, co okultystyczne jest satanistyczne – według nauk Kościoła. Ale poza nauką Kościoła istnieje też nauka realna i ona w tej sprawie ma odmienne zdanie. Dyscypliną odpowiednią do czynionych tu rozważań jest religioznawstwo, w którego ramach satanizm to forma zorganizowanej, rytualnej czci, której przedmiotem jest biblijna figura Szatana. Jak zaraz zobaczymy, ową „biblijną figurę Szatana” rozumieć można na różne sposoby, jednak jej istnienie, wpisujące się w pewną tradycję, jest niezbędne, podobnie jak organizacja kultu.

 

Struktura form satanizmu

 

Bardzo poważany Dictionary of Gnosis & Western Esotericism wyróżnia pięć różnych form satanizmu, które pojawiały się w różnych momentach historii i których nasilenie było zmienne. Dziś wydają się współistnieć, czasem też przenikać. Są to: satanizm reakcyjny, satanizm gnostyczny, satanizm scalający, satanizm autarkiczny i satanizm synkretyczny. Jeśli w tym momencie przychodzi wam do głowy komentarz „zaraz, zaraz, ale co z satanizmem filozoficznym” lub coś podobnego, proszę, zachowajcie jeszcze cierpliwość, ponieważ tego typu kategorie nie występują w tej systematyce, lecz z pewnością znajdują w niej swoje miejsce.

 

Satanizm reakcyjny najbliższy jest opisanej powyżej perspektywie teologicznej i odnosi się do wizerunku Szatana jako uosobienia zła. W jego ramach wykształciły się praktyki będące odwróceniem praktyk liturgicznych (tak zwana czarna msza) itp.

 

Satanizm gnostyczny ujmuje Szatana jako Władcę Tego Świata, bliskiego i nieraz przychylnego ludziom, w odróżnieniu od chłodnego, odległego Boga. To ujęcie popularne było w XIX wieku, obecnie spotykane jest bardzo rzadko (ewentualnie jako uzupełnienie innych odmian).

 

Satanizm scalający również popularny był 100 lat temu. Polega on na zniesieniu granicy między Bogiem a Szatanem. Często dokonuje się tego poprzez wprowadzenie Absolutu, w którym zawarte są oba (boski i szatański) pierwiastki.

 

Satanizm autarkiczny, czyli satanizm samowystarczalny, to taki rodzaj satanizmu, który odcina się od chrześcijańskich korzeni. Nadal występuje w nim figura Szatana (bo jest ona niezbędna), nadal jest to figura wywodząca się z Biblii, ale w ramach tego typu satanizmu, Szatan ulega reinterpretacji. Staje się symbolem o znaczeniu czy to filozoficznym, czy psychologicznym. Nie musi być postrzegany jako byt realnie istniejący.

 

Satanizm synkretyczny będzie dla nasz szczególnie ciekawy. Tutaj Szatan nie jest bezpośrednim, centralnym obiektem kultu. Synkretyzm w kontekście religijnym polega na łączeniu ze sobą elementów zaczerpniętych z różnych tradycji religijnych. W przypadku satanizmu synkretycznego Szatan stanowi tylko jeden element szerszego systemu, jeno bóstwo panteonu poskładanego z rozmaitych mitologii. W tym jednakże ujęciu znajdujemy się najbliżej okultyzmu.

 

Postać Szatana w okultyzmie

 

W okultyzmie zarówno XIX jak i XXI wieku bardzo żywa pozostaje tradycja hermetyczna, której jednym z elementów jest bardzo rozbudowana relacja odpowiedników. Oznacza to, że w ramach okultyzmu znajdziemy pewnego rodzaju katalogi, w których umieszcza się elementy sobie odpowiadające – na przykład kolory, dni tygodnia, kamienie szlachetne, karty tarota, planety i bóstwa. Systemy te mogą mieć charakter tradycyjny (np. w magii Hermetycznego Zakonu Złotego Brzasku) albo nie (np. w magii chaosu). W mniej tradycyjnych systemach używa się często elementów bardziej popularnych (w kulturze masowej bądź kulturze duchowej danego obszaru). A zatem tak, jak Czarodziejka z Księżyca może stanowić kanwę „nowoczesnej” talii tarota, na podobnej zasadzie Szatan przenika – wraz z innymi figurami religijnymi/mitologicznymi – do nowoczesnego systemu magicznego i pojawia się w ramach praktyk okultystycznych.

 

W zależności od tego, jak zbudowany jest dany system, Szatan pełnić w nim może mniej lub bardziej znaczącą rolę. Jednym ze współczesnych przejawów satanizmu synkretycznego jest Misanthropic Luciferian Order (Mizantropijny Zakon Lucyfera, później przekształcony w Temple of the Black Light – Świątynia Czarnego Światła), który powstał w połowie lat 90., i w którym Szatan znajduje się w ich panteonie jedenastu antykosmicznych bóstw, obok Lilith, Asmodeusa, Belfegora i innych.

 

Ciekawostką historyczną może być fakt, że w roku 1884 Anna Bonus Kingsford, tworząc wyłam w Towarzystwie Teozoficznym, założyła Towarzystwo Hermetyczne (Hermetic Society), inicjując w metodzie ezoterycznego chrześcijaństwa, którego historia jest niezwykle ciekawa, ale wykraczająca poza ramy niniejszego artykułu.

 

Podsumowanie

 

Możemy zatem udzielić dwojakiej odpowiedzi na pytanie o to, czy okultyzm oznacza satanizm. Z perspektywy teologicznej, przyjmowanej przez księży katolickich i wiernych Kościoła, okultyzm jest zakazany przez Biblię, sprzeczny z katechizmem, powiązany z Szatanem a zatem zawsze jest satanistyczny (nawet, jeśli Szatan nie pojawia się jako element danego systemu magicznego). Z perspektywy religioznawczej tylko jeden z odłamów satanizmu – satanizm synkretyczny – bliski jest okultyzmowi. Trzeba jednak zauważyć, że i w tym przypadku nie każdy system magiczny będzie od razu satanistyczny, ponieważ w zdecydowanej większości przypadków systemy magiczne nie zawierają figury Szatana.

 

Nie da się zatem powiedzieć jednoznacznie, czy okultyzm i satanizm są ze sobą powiązane. Odpowiedź zależy od przyjętej perspektywy oraz od konkretnego przypadku tradycji czy systemu, jakie mamy na myśli. Przed ustaleniem tych zmiennych lepiej powstrzymać się od ogólnych sądów.

 

 

 

Bibliografia:

Satanism (hasło) w:  Dictionary of Gnosis & Western Esotericis, red. W. Hanegraaff, Leiden–Boston 2006, s. 1035-103.

M. Introvigne: Satanizm. Historia, mity, Kraków 2014.

K. Grudnik: Krótka historia satanizmu, „Trans/Wizje” 2014, nr 5, s. 155-162.

Doktor nauk humanistycznych, literaturoznawca, krytyk literacki, tłumacz. Autor książek „Tożsamość katoptryczna w nowelistyce Stefana Grabińskiego” (2015) i „Okultyzm i nowoczesność – studium literaturoznawcze” (2016) oraz wielu artykułów naukowych i popularnonaukowych publikowanych w pracach zbiorowych i prasie. Redaktor czasopisma „Hermaion”, stały współpracownik magazynów „Trans/Wizje” i „artPapier”. Zajmuje się badaniem zachodnich tradycji ezoterycznych, literaturą modernistyczną i literaturą niesamowitą.

Leave a comment



Czat
Anika
także nie musisz udawać niedostępnego laughing takie zagrywki na tą rodzinę nie działają
Anika
Dobra ja uciekam, do potem winking
Szerakles
To Ojciec i Syn ?
Szerakles
Dobra k**wa madness
Szerakles
Ciekawe co pomyśli o nas AAdministracja x D
Mareczek
Lol
Mareczek
AAdministracja
Mareczek
Już sugerujesz, że są anonimowymi alkoholikami? madness
Equraed
Ave!
Equraed
Ktoś tutaj zna się na ziółkach?
Anika
A czego potrzebujesz? smiling
Anika
Red wgl mówił, że będzie jakiś kurs zielarski tak btw madness
Mareczek
Ohoho, jakieś kursy się szykują?
Equraed
Czegoś co pomaga łatwiej wprowadzić się w stan euforii
Equraed
Ale żeby to nie trwało nie wiadomo ile
Mareczek
A już miałem polecić Ci jakąś indicę madness
Equraed
Także z dawkowaniem też poproszę, co łaska : D i nie oczekuję odpowiedzi typu "maruhułanen" : V
Mareczek
To niestety nie pomogę Ci z tym tematem :/
Anika
Ah jeśli o to chodzi to polecam wysiłek fizyczny smiling 3 razy w tygodniu. Wystarczy pobudzić s ciele odpowiednią mieszankę hormonów.
Equraed
grzebanie w ziemi też pomaga
Equraed
w ziemii też są zawarte związki, które pomagają wytworzyć odpowiednie hormony
Anika
Jeśli to będzie regularne i się przy tym zmęczysz to tak madness
Equraed
ale powiem tak - nie będę w środku rytuału gonił z łopatą po podwórku :V
Equraed
afk 30 min.
Anika
To zrób pezed rytem smiling albo zacznij się śmiać w trakcie. Czasem też działa
Anika
Nie potrzebujesz niewiadomo czego, żeby osiągnąć stan euforii tongue_out
Equraed
Jednak poszukam kogoś, kto zna się na ziołach, bo to, o czym piszesz jest mi znajome
Equraed
jasne, najszybciej przyjdzie włożenie ręki w szorty :V
Equraed
ok zw
Mareczek
Oj ty niegrzeczny zboczuszku
Mareczek
Poczekaj aż Lucek przyjdzie
Mareczek
To się Tobą zajmie jak należy winking
Anika
Poczekaj aż wbij**arbara laughing ona zrobi porządek
Anika
Wbij**arbara*
Anika
Ok serio? Bar bara jest na cenzurze? XD
Mareczek
Barbara jest takim gagatkiem że własnej cenzury się doczekała
Mareczek
madness
Anika
No chamstwo madness
Equraed
Czemu akurat on?
Equraed
Nie straszcie mnie, bo będę miał mokre sny
Equraed
szkoda rogówki, jeszcze mi zostało 26 rat do spłacenia ; /
Mareczek
Czemu?
Mareczek
Ja Ci pokażę czemu
Mareczek

Equraed
8 sekund... Pasuje
Equraed
w sensie mam dość x D
Lucek Mostowiak
Mareczek?
Lucek Mostowiak
Przyjechałeś synu już z Grabiny?
Lucek Mostowiak
Nie spodziewałem się, że tutaj cię zastanę.
Mareczek
Widzisz. Życie lubi zaskakiwać ojciec ^^
Lucek Mostowiak
Ty się przygotuj bo robią niedługo fake śmierć moją
Lucek Mostowiak
Pocieszaj matkę twoją
Lucek Mostowiak
Barbarę
Lucek Mostowiak
Barbara
Lucek Mostowiak
barbara
Lucek Mostowiak
hm myślałem, że będzie ukrywać to słowo jak wcześniej madness
Mareczek
Barabara?
Mareczek
Chcesz cenzurować małżonkę swą a matkę moją?
Lucek Mostowiak
ten sb ją cenzurował
Mareczek
Esbek? madness
Wszystkich użytkowników: 1

Statystyki

  • 670
  • 70

Website Security Test

Copyright 2017 © All Rights Reserved Okult.pl     Designed by Okult.pl