Zaratusztrianizm: Słów kilka o historii „Czcicieli Ognia”

Religia proroka Zaratustry jest jedną z najstarszych i zarazem najbardziej wpływowych ruchów monoteistycznych znanych człowiekowi. Co ciekawe, zaratusztrianizm przetrwał do dnia dzisiejszego w niemal niezmienionej formie. Posądzany jest o częściowy wpływ na takie nurty religijne jak: judaizm, islam, czy nawet gnostycyzm, a są to jedynie niektóre z przykładów oddziaływania tej religii na ludzkie wierzenia. Obecnie nie należy do najliczniejszych religijnych wyznań, funkcjonując jako rozsiane po świecie mniejszości. Nie umniejsza to jednak jego bogatej i bardzo ciekawej historii, której cząstkę postaram się sprezentować.

Geneza

Bardzo powszechną informacją, jaką możemy znaleźć szukając historycznych wzmianek na temat zaratusztrianizmu jest ta, która zapewnia iż religia ta jest jednym z najstarszych systemów wierzeń znanych dzisiejszej nauce. Jej korzenie sięgają, aż po wczesne czasy indoirańskie.

Irański prorok zwany Spitama Zaratusztrą (w języku greckim: Zoroaster), który zapoczątkował ową religię, żył pod koniec trwania epoki brązu. Ze względu na brak wiarygodnych źródeł nie możemy jednak ustalić konkretnych dat jego urodzenia oraz śmierci. Istnieją tylko pewne wskazówki i poszlaki, którymi możemy posłużyć się do oszacowania przedziału czasowego życia Zaratustry. Badacze nie mogą dojść do porozumienia w tej sprawie, co znajduje również odbicie w literaturze wzorujących się na ich wynikach autorów. Mary Boyce w swojej książce „Zoroastrians. Their Religious Beliefs and Practices” przytacza przedział pomiędzy 1400 a 1200 r. p.n.e.i W książce ”Religie dalekiego I środkowego wschodu” Edmunda Lewandowskiego natomiast podany jest przełom VII i VI wieku p.n.e.ii Tak naprawdę najstarszym źródłem wspominającym o Zaratusztrcie są Gaty.

Gaty (w sanskrycie: wiersz, hymn) są najstarszym elementem natchnionej księgi zaratusztrianizmu, Awesty, której autorstwo zostało przypisane samemu Zoroastrowi. W Gatach prorok określa się mianem ,,zaotara”, czyli w pełni wykwalifikowanego kapłana oraz podkreśla swoją rolę jako ,, jedynego, prawdziwego założyciela religii”.

Warto zwrócić uwagę na fakt, że wśród ludów indoirańskich trening kapłański rozpoczynał się we wczesnej młodości (około 7 lat) i był przeprowadzany zazwyczaj metodą przekazu ustnego, ze względu na małą ówcześnie popularność pisma. Dojrzałość osiągało się najprawdopodobniej wraz z przekroczeniem piętnastego roku życia, dlatego też przypuszczalnie Zaratusztra w tym wieku otrzymał rolę kapłana. Awestiańskie hymny sugerują, iż w momencie rozpoczęcia owej funkcji, zaczął on wszechstronne poszerzanie swojej wiedzy wyłącznie z własnej inicjatywy. Spędził lata na poszukiwaniach duchowych, które to studium zaowocowało przełomowym dla niego wydarzeniem.

Według podań Zoroaster doznał objawienia i zdecydował się szerzyć jego sens wśród ludzi, zapoczątkowując tym samym nową religię. Ciekawą koincydencją jest to, że zarówno Zaratusztra jak i Jezus zaczęli ujawniać swoją działalność w wieku 30 lat, co oczywiście o niczym nie świadczy, a podane jest wyłącznie jako ciekawostka. Jako, że zaratusztrianizm uważany jest za znacznie starszy od korzeni chrześcijaństwa, niektórzy, iż ta pierwsza religia odegrała pośrednio rolę w formowaniu się chrześcijaństwa. Zgodnie z tym stanowiskiem zaratusztrianizm staje się częściowym prekursorem chrześcijaństwa.

Na tym jednak nie koniec podobieństw, bowiem prorok nie został zbyt dobrze przyjęty wraz ze swoją doktryną przez rodaków. Niezrozumienie jego wizji ostatecznie zmusiło go do ucieczki z ojczystej ziemi. W Galilei, reakcja na nauki Jezusa była podobna, bowiem prorok nie spotkał się ze aprobatą ludzi. Zarówno Chrystus jak i Zaratusztra uważali się za przysłanych przez jedynego Boga, zapowiadając nadejście jego królestwa, co wieńczy całość podobieństw między tymi dwoma postaciami.

Nie znajdując poparcia we własnych rodakach irański prorok zmuszony był szukać słuchaczy gdzie indziej. Azyl znalazł u władcy Partii i Hyrkanii, Wisztaspy, dzięki czemu nowa religia miała szansę na rozwój.

Założenia wiary

Zaratusztriańskie Gaty szczegółowo opisują proces objawienia którego dostąpił prorok. Według tych tekstów doznał on wizji niedługo po rozpoczęciu przygotowań do celebracji święta wiosennego. Wszedł do wody, by nabrać wody, która miała być później użyta w czynnościach sakralnych. Objawienie pojawiło się w momencie, gdy wyszedł z wody jako „oczyszczony”. Zobaczył nad potokiem lśniącą Istotę która przedstawiła się jako Vohu Manah – ‘Dobra Myśl’. Nakierowała go ona na istnienie Ahura Mazdy oraz pięciu innych ważnych postaci. Tak właśnie prezentowało się objawienie Zaratustry, na którym ukształtowały się ogólne założenia nowej wiary. Są one zawarte w Aweście, spisanej w języku staroirańskim, która jest swoistym odpowiednikiem chrześcijańskiej Biblii. Zawarte w niej teksty przez długi czas były przekazywane ustnie zanim zostały zebrane w jedną całość i spisane, gdy pismo zaczęło być bardziej popularne.

Najważniejsze idee zaratusztrianizmu można zawrzeć w takich oto punktach:

  • Ahura Mazda jest jedynym Bogiem który stworzył niebo, ziemię i człowieka. Imię jego oznacza Mądry Pan. Nie posiada on ciała ani widzialnej formy. Wszystko co dobre zaistniało za jego pośrednictwem. Wszelkie istoty mają swój początek w nim.
  • Stwórca przyzwał sześć mniejszych bóstw (postacie z wizji Zaratusztry), z którymi stworzył siedem kreacji składających się na świat
  • Jego adwersarzem jest sprzeciwiający się Zły Duch, Angra Mainyu. Działa on przeciwnie do Ahura Mazdy. Gdy Ahura stwarza życie, Angra przeciwstawia mu śmierć.
  • Towarzyszące Ahurze anioły stale walczą z dewami Angra Mainyu. Obie strony posiadają ścisłe hierarchie.
  • Człowiek posiada wolną wolę i zajmuje centralne miejsce w świecie. Ma również możliwość wyboru pomiędzy dobrem i złem. Nic nie jest z góry narzucone.
  • Dusza, którą został obdarzony człowiek jest nieśmiertelna. Po śmierci czeka ją jednak sąd boski, na którym ocenione zostaną jego poczynania w doczesnym życiu, wraz z jego myślami i słowami. Osąd wpłynie na jej dalsze losy. Dusze ludzi dobrych dostają się do „siedziby hymnów” natomiast złych – zostają wtrącone do mrocznej otchłani piekielnej. Dusze których nie da się jednoznacznie sklasyfikować jako dobre lub złe będą oczekiwać dnia sądu ostatecznego.
  • Koniec świata jest nieuchronny i z każdym dniem zbliża się a poprzedzą go narodziny Zbawiciela, którego zadaniem jest przygotowanie ludzkości. Zrodzony zostanie z dziewicy. Wraz z końcem świata nadejdzie sąd ostateczny, a wszyscy zmarli zmartwychwstaną aby w nim uczestniczyć.
  • Przymiotami o najwyższej wadze są: prawdomówność, czystość fizyczna i duchowa, hojność wobec ubogich oraz niekrzywdzenie innych.
  • Kłamstwo i oszustwo są surowo potępione.
  • Człowiek powinien odpowiedzieć za swoje grzechy w odpowiedni sposób, który wyznaczy kapłan, wysłuchawszy złych uczynków kultysty.
  • Wieczny ogień jest symbolem Ahura Mazdy.
  • Każdy człowiek posiada swego farwaszi – duszę, która sprawuje nad nim pieczę.
  • Każdemu dniu kalendarzowemu patronuje ustalony święty.iii

Wszystkich założeń nie sposób wymienić, gdyż to niezwykle obszerny temat. Tak wygląda jednak główny zarys dogmatów zaratusztrianizmu.

Dalsza historia kultu

Ruch zaratusztriański jest jedną z najstarszych nadal kultywowanych religii świata. Swoją wiekowością przewyższa chrześcijaństwo oraz islam i być może jest starszy nawet od buddyzmu. Jedynie hinduizm oraz judaizm są nadal aktywnie wyznawanymi religiami, których historia jest dłuższa od zaratusztriańskiej.

Zanim kult stał się religią państwową Persji minęło trochę czasu. W okresie pierwszych trzech dynastii, Achemenidów (VI-IV w. p.n.e), Seleucydów (IV-II w. p.n.e.) oraz Arsacydów (II w. p.n.e.-III w. n.e.) był zaledwie jedną z kilku wiodących religii. Poparcie dla niej wahało się w zależności od aktualnych warunków polityczno-kulturowych. Wraz nastaniem rządów dynastii Sasanidów (III-VII w. n.e.), poczynając od wnuka założyciela rodu, Ardaszira I, pojawiła się możliwość ujednolicenia państwowej religii. Zaratusztrianizm nie był jednak jedynym ruchem, któremu przypadła taka możliwość. Konkurentem wyznawców owej religii byli manicheici, których kult został stworzony przez Babilończyka Maniego (Manesa). Wiary te były różne pod wieloma względami. Pierwsza z nich była silnie oparta na tradycji perskiej, druga z kolei stawiała na uniwersalizm i eklektyzm, będąc syntezą wielu religii takich jak staroirański zoroastryzm, buddyzm oraz chrześcijaństwo.

W drugiej połowie III wieku przywódcy obu religii stanęli naprzeciw siebie; założyciel manicheizmu, Mani, i aktualny przedstawiciel starej religii, którym był ówcześnie Kartir. Początkowo górował Mani, ciesząc się poparciem dwóch kolejnych szachów, Szapura I i Hormizda I. Ostatecznie jednak wygrał Kartir. Za panowania sprzyjającego mu monarchy Bahrama I, doprowadził do uwięzienia i śmierci swego przeciwnika zaś wszyscy wyznawcy manicheizmu stali się obiektami prześladowań. W ten sposób zaratusztrianizm pozbył się wszelkich poważnych konkurentów i stał się dominującą religią w Persji. Niestety brak konkurencji doprowadził wkrótce doprowadzać do skostnienia religii.

W VII wieku doszło do podbicia cesarstwa sasanidzkiego przez Arabów. Wtedy to też religia Ahura Mazdy zeszła na drugi plan i zaczęła tracić kultystów. Zaratusztrianie zostali zepchnięci na tereny mało urodzajne co zmusiło ich do wyspecjalizowania się w uprawie ogrodów.

W X wieku pozostali zaratusztrianie, w formie małej wspólnoty, wyemigrowali na zachodnie wybrzeże Indii i osiedlili się tam. Na owych terenach, znani pod nazwą parsów, przetrwali do naszych czasów. I choć zaratusztrianizm nadal pozostaje religią żywą to czas rozkwitu i świetności ma już dawno za sobą.

W dzisiejszych czasach „czcicieli ognia” pozostało niewielu. Tworzą oni grupy mniejszościowe między innymi w Iranie, Indiach, Pakistanie a nawet w Stanach Zjednoczonych. Pomimo aktualnej małej popularności warto prześledzić dzieje tak starego kultu. Kto wie, może jeszcze kiedyś doczeka się kolejnych tłumów kultystów?


Przypisy:

i M. Boyce: Zoroastrians: Their Religious Beliefs and Practices, Londyn 2001, s. 2.

ii E. Lewandowski: Religie dalekiego i środkowego wschodu, Łódź 1986, s. 67.

iii M. Boyce: Zoroastrians: Their Religious Beliefs and Pratices…, s. 19-25.

Obrazek wyróżniający: Faravahar Atashkadeh Yazd, Autor: ninara, na licencji CC-SA-2.0 https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Faravahar_Atashkadeh_Yazd.jpg

Zespół pasjonatów nieszablonowego myślenia oraz postępu intelektualnego, posiadający wieloletnie doświadczenie w obserwacji oraz analizie otaczającej rzeczywistości. Promotorzy kultury oraz doskonalenia się we wszystkich dziedzinach wiedzy. Wprawni badacze literatury mistycznej, kulturowej, cywilizacyjnej oraz naukowej. Śmiali filozofowie czasów współczesnych, niestrudzeni w poszukiwaniu prawdy.

Zostaw wiadomość

Leave a comment


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.



Website Security Test

Znajdziesz nas

Blogi

  • Krakowski Stańczyk

    Hucpa, swawola i łajdactwo w jednym.

  • Zielarski Alembik

    Zielono, zdrowo i ładnie. Czyli Cynthia w swoim żywiole ;)

Copyright 2017 © All Rights Reserved Okult.pl     Designed by Okult.pl